Odżywcza maca z peruwiańskich Andów

Maca – roślina o szczególnych właściwościach odżywczych i adaptogennych – należy do grupy środków o charakterze żywności energetyzującej. Maca (Lepidium meyenii) jest jadalnym korzeniem rośliny rosnącej na stromych nieużytkach szczytów Andów w Peru w strefie Puna na wysokości 3800–4500 metrów.
Rdzenni mieszkańcy Peru spożywali makę jeszcze przed czasami Inków. Organizacja ds. Żywności i Rolnictwa (FAO) na międzynarodowej Konferencji w Rzymie w 1991 r. zachęcała, aby Peruwiańczycy wrócili do konsumpcji tradycyjnego naturalnego andyjskiego pożywienia ze względu na negatywne skutki spożywania żywności przetworzonej i napojów wysokocukrowych. Maca znalazła się w wykazie FAO jako środek rozwiązujący problemy odżywcze. Kilka lat później władze FAO ogłosiły potrzebę popularyzacji i zalecenia świadomej konsumpcji tej rośliny przez ludzkość. Ze względu na wyjątkowe wartości odżywcze również amerykańska NASA wpisała makę na listę tzw. żywności kosmonautów.

Maca zawiera aminokwasy, węglowodany, kompleks mikro- i makroelementów, witaminy oraz inne związki naturalne. Korzeń i przetwory z niego otrzymane są traktowane zarówno jako klasyczny zdrowy produkt spożywczy, jak i funkcjonalny dodatek dietetyczny.
Część nadziemna maki ma zaledwie kilkanaście centymetrów długości 12–20 muszelkowatych liści, a w porze kwitnienia małe, białe kwiatki. Część podziemna to bulwiasty korzeń w kształcie gruszki. Zarówno liście jak i korzeń stanowią źródło wartościowego pożywienia miejscowej ludności.

Mieszkańcy Peru traktują makę jak żywność. Spożywają ją zatem w postaci świeżego surowca, wytwarzają mączkę z wysuszonego korzenia, stosując ją do przygotowywania codziennych potraw i wypieków. Dla Indian maca była i jest wartościowym pokarmem. Suszone słodkie korzenie o delikatnym korzennym smaku, mogą być przechowywane przez lata. Suche korzenie, są głównie zaparzane mlekiem lub wodą dla osiągnięcia smacznej aromatycznej papki. Można również przyrządzić popularny, słodki, aromatyczny, sfermentowany napój (maca chicha), który jest często mieszany z mocnym alkoholem dla przyrządzenia „coctel do maca”.
Każda z części tej rośliny (m.in. liście) jest wykorzystywana w konsumpcji. Część liściasta rośliny jest zbliżona do rzeżuchy – europejskiej zieleniny, która jest serwowana w postaci sałatek. Obydwie rośliny należą do tej samej rodziny Brassicaceae (poprzednio Cruciferae) i łączy je m.in. obecność tych samych substancji zwanych glukozynolatami, odgrywających pozytywną rolę w diecie człowieka. Glukozynolaty są wtórnymi metabolitami roślinnymi, które przez długi czas były przedmiotem badań toksykologicznych i farmakologicznych.
Korzeń Lepidium meyenii Walpers w kraju swego pochodzenia czyli Peru jest zaliczany do ważnych produktów spożywczych. Z punktu widzenia żywieniowego i zdrowotnego – skład i wartość odżywcza korzenia Lepidium mają bardzo istotne znaczenie.

Zawartość białka w mace wynosi około 11%. Jak wiadomo białka warunkują i regulują podstawowe czynności żywieniowe. Na nich opiera się zdrowie i witalność człowieka. Przede wszystkim jednak są źródłem aminokwasów egzogennych. Spożywając makę dostarczamy organizmowi prawie wszystkie niezbędne aminokwasy. Obecna w mace arginina jest prekursorem kreatyny o właściwościach m.in. immunoregulujących. Sproszkowany korzeń Lepidium meyenii zawiera około 4% tłuszczu. Głównym składnikiem kwasów tłuszczowych jest kwas linolowy – 33,7%, kwas α-linolenowy – 20,4% i kwas palmitynowy 19%. Zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych wynosi aż 70,7%, a nasyconych 23,9%. Zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych i ich stosunek względem nasyconych są bardzo korzystne z punktu widzenia odżywczego.
Ponadto maca zawiera około 70% węglowodanów ogółem, w tym przyswajalnych 52% około 20% błonnika pokarmowego. Bogaty pod względem jakościowym i ilościowym jest zestaw witamin: A, B1, B2, B6, C i E oraz składników mineralnych (wapń, żelazo, miedź, cynk, mangan, potas i sód).